Thomas Jefferson: Ojciec Założyciel, Prezydent, Architekt Ameryki

10

Thomas Jefferson, jeden z Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych, urodził się 13 kwietnia 1743 roku. Był wszechstronnym mężem stanu, prawnikiem, architektem i filozofem, który na zawsze zapisał się w historii jako główny autor Deklaracji Niepodległości oraz trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych. W chwili obecnej (maj 2024 roku) Jefferson miałby 281 lat. Poślubił Marthę Wayles Skelton, z którą miał szóstkę dzieci, jednak tylko dwie córki dożyły wieku dorosłego. Zmarł 4 lipca 1826 roku w swojej posiadłości Monticello w Wirginii, dokładnie w 50. rocznicę ratyfikacji Deklaracji Niepodległości, w wieku 83 lat. Jego prezydentura, obejmująca lata 1801-1809, jest pamiętana przede wszystkim z historycznego zakupu terytorium Luizjany od Francji, co niemal podwoiło rozmiar ówczesnych Stanów Zjednoczonych.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na dzień 4 lipca 1826 roku miał 83 lata.
• Żona/Mąż: Martha Wayles Skelton
• Dzieci: Martha Jefferson, Mary Jefferson (i czworo zmarłych w dzieciństwie)
• Zawód: Prawnik, polityk, architekt, filozof, prezydent USA
• Główne osiągnięcie: Główny autor Deklaracji Niepodległości Stanów Zjednoczonych

Thomas Jefferson: Ojcowie Założyciele i Wizjoner

Thomas Jefferson, urodzony 13 kwietnia 1743 roku w Shadwell Plantation w Kolonii Wirginia, jest postacią o fundamentalnym znaczeniu dla historii Stanów Zjednoczonych. Jako jeden z Ojców Założycieli, jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z ideą niepodległości i republikańskiego ustroju. Jego intelektualny dorobek i polityczna działalność ukształtowały kierunek rozwoju młodego narodu.

Podstawowe Informacje o Thomasie Jeffersonie

Thomas Jefferson, którego pełne imię brzmiało Thomas Jefferson, urodził się 13 kwietnia 1743 roku. Był on jednym z najważniejszych Ojców Założycieli Stanów Zjednoczonych. Pełnił również funkcję trzeciego prezydenta tego kraju. Zmarł 4 lipca 1826 roku w wieku 83 lat w swojej posiadłości Monticello w Wirginii. Jego śmierć przypadła dokładnie w 50. rocznicę ratyfikacji Deklaracji Niepodległości, dokumentu, którego był głównym autorem.

Edukacja Thomasa Jeffersona rozpoczęła się od studiów w prestiżowym College of William & Mary w 1761 roku. Tam zgłębiał tajniki matematyki i filozofii, poznając idee takich myślicieli jak John Locke i Isaac Newton. Jefferson był współzałożycielem i liderem Partii Demokratyczno-Republikańskiej, którą zorganizował w 1792 roku wraz z Jamesem Madisonem.

Rodzina i Życie Prywatne Thomasa Jeffersona

Rodzice i pochodzenie

Ojcem Thomasa Jeffersona był Peter Jefferson, człowiek wywodzący się ze środowiska plantatorów i geodetów. Mimo braku formalnego wykształcenia, Peter Jefferson zadbał o staranną edukację swojego syna. Matką Thomasa była Jane Randolph. 1 stycznia 1772 roku Thomas Jefferson poślubił swoją trzecią kuzynkę, 23-letnią wdowę Marthę Wayles Skelton. Para dzieliła wspólną pasję do muzyki – Martha doskonale grała na pianinie, a Thomas na skrzypcach.

Małżeństwo i dzieci

W ciągu zaledwie dziesięciu lat małżeństwa z Marthą Wayles Skelton, Jeffersonowie doczekali się szóstki dzieci. Niestety, los okazał się okrutny, a tylko dwie córki, Martha i Mary, dożyły wieku dorosłego. Te osobiste tragedie miały głęboki i trwały wpływ na życie Thomasa Jeffersona.

Obietnica złożona żonie i głębia żałoby

Na łożu śmierci Martha Wayles Skelton poprosiła swojego męża o złożenie obietnicy, że nigdy więcej się nie ożeni. Thomas Jefferson dotrzymał tej obietnicy i do końca życia pozostał kawalerem. Po śmierci ukochanej żony w 1782 roku, Jefferson pogrążył się w głębokiej żałobie. Przez trzy tygodnie nieustannie przemierzał swój pokój, a następnie odbywał długie, samotne przejażdżki konne, próbując poradzić sobie z bólem straty.

Relacja z Sally Hemings

Nierozerwalnie z życiem Thomasa Jeffersona wiąże się również jego relacja z Sally Hemings, jedną z niewolnic w jego posiadłości Monticello. Badania genetyczne i historyczne sugerują, że Jefferson mógł mieć do sześciorga dzieci ze swoją niewolnicą Sally Hemings. Ta złożona i kontrowersyjna część jego biografii stanowi trudny, lecz ważny element do zrozumienia jego postaci i epoki.

Kariera Polityczna i Publiczna Thomasa Jeffersona

Główny autor Deklaracji Niepodległości

W wieku zaledwie 33 lat, Jefferson został wybrany do Komitetu Pięciu, któremu powierzono zadanie opracowania projektu dokumentu ogłaszającego niepodległość kolonii od Wielkiej Brytanii. Między 11 a 28 czerwca 1776 roku, pracując w niemal całkowitej izolacji, napisał projekt Deklaracji Niepodległości, która stała się kamieniem węgielnym amerykańskiej państwowości. Podpisanie tego dokumentu wiązało się z ogromnym ryzykiem, grożącym oskarżeniem o zdradę stanu wobec Korony Brytyjskiej i karą śmierci.

Służba w rządzie federalnym

Jefferson pełnił szereg kluczowych funkcji w strukturach rządowych Stanów Zjednoczonych, zdobywając cenne doświadczenie polityczne. W latach 1790–1793 służył jako pierwszy w historii Sekretarz Stanu USA w gabinecie prezydenta George’a Washingtona. Następnie, w wyniku wyborów prezydenckich w 1796 roku, objął urząd drugiego wiceprezydenta Stanów Zjednoczonych, pełniąc tę funkcję w latach 1797–1801.

Gubernator Wirginii i Minister we Francji

Zanim Jefferson wkroczył na scenę polityczną na szczeblu federalnym, zdobywał cenne doświadczenie na poziomie stanowym i międzynarodowym. W latach 1779–1781 sprawował urząd drugiego gubernatora rewolucyjnej Wirginii. W 1785 roku został mianowany następcą Benjamina Franklina na stanowisku Ministra USA we Francji, gdzie służył do września 1789 roku, reprezentując interesy młodego państwa w Europie.

Prezydentura i Zakup Luizjany

Jako prezydent Stanów Zjednoczonych, sprawując urząd w latach 1801–1809, Jefferson dokonał w 1803 roku historycznego zakupu terytorium Luizjany od Francji. Ta transakcja niemal podwoiła wielkość ówczesnych Stanów Zjednoczonych, otwierając nowe, bezprecedensowe możliwości ekspansji i rozwoju terytorialnego.

Walka z piratami i polityka handlowa

Podczas swojej prezydencji, Jefferson podejmował zdecydowane działania przeciwko piratom berberyjskim, aktywnie broniąc amerykańskich interesów handlowych na morzu. Wprowadził również kontrowersyjną ustawę o embargu (Embargo Act) w 1807 roku, która miała na celu ograniczenie handlu z Europą w obliczu napięć międzynarodowych. Ustawa ta wywołała jednak znaczące niezadowolenie i negatywne skutki gospodarcze w kraju.

Kariera Prawnicza i Wczesna Działalność Thomasa Jeffersona

Praktyka prawnicza

W 1767 roku Thomas Jefferson został przyjęty do palestry w Wirginii, rozpoczynając tym samym swoją karierę prawniczą. Już w tym samym roku podjął się prowadzenia 68 spraw przed Sądem Generalnym Wirginii, co świadczy o jego zaangażowaniu i aktywności zawodowej już na wczesnym etapie swojej kariery.

Pro bono dla zniewolonych

Jako prawnik, Jefferson podjął się prowadzenia spraw siedmiu osób poszukujących wolności, argumentując w ich imieniu, że każdy człowiek rodzi się z fundamentalnym prawem do własnej osoby. Jego działania w tym obszarze, choć problematyczne w kontekście jego własnego posiadania niewolników, stanowiły ważny głos w toczącej się wówczas dyskusji o prawach jednostki.

Reformy ustawodawcze

Jako aktywny członek legislatury Wirginii, Jefferson dążył do zniesienia feudalnych przywilejów i był autorem projektu ustawy o wolności religijnej. Jego wysiłki miały na celu promocję rozdziału kościoła od państwa i zagwarantowanie swobody wyznania dla wszystkich obywateli.

Majatek i Finanse Thomasa Jeffersona

Odziedziczony majątek i budowa Monticello

W wieku zaledwie 14 lat, po śmierci ojca, Jefferson odziedziczył około 5000 akrów ziemi, na której później wybudował swoją słynną, ikoniczną posiadłość Monticello. Budowa Monticello była jego życiowym projektem architektonicznym i artystycznym, a dom został zaprojektowany w stylu palladiańskim. Jefferson sam wielokrotnie podkreślał, że uważa architekturę za swoje „ulubione zajęcie”.

Długi i sprzedaż biblioteki

W 1814 roku, zmagając się z długami i dążąc do wsparcia odbudowy Biblioteki Kongresu, która została zniszczona przez Brytyjczyków, Jefferson sprzedał swój drugi księgozbiór, liczący 6487 tomów, rządowi USA za kwotę 23 950 dolarów. Jego ogromna biblioteka stanowiła dowód jego nieustannej potrzeby zdobywania wiedzy i głębokiego zamiłowania do literatury.

Pasje, Hobby i Osiągnięcia Naukowe Thomasa Jeffersona

Bibliofilstwo i zamiłowanie do nauki

Jefferson posiadał w ciągu swojego życia trzy obszerne biblioteki, co świadczy o jego niezwykłym zamiłowaniu do książek. Słynne są jego słowa skierowane do Johna Adamsa: „Nie mogę żyć bez książek”. Od dziewiątego roku życia z pasją studiował świat przyrody, biegle posługiwał się łaciną, greką i francuskim, a także interesował się astronomią, rolnictwem i filologią.

Rygor nauki i wyprawa Lewisa i Clarka

W swoim drugim roku studiów narzucił sobie niezwykle rygorystyczny plan nauki, poświęcając na nią piętnaście godzin dziennie. Jako prezydent, był głównym inicjatorem i gorącym patronem ekspedycji Lewisa i Clarka, która miała na celu zbadanie i zmapowanie nieznanych terenów na zachodzie kontynentu.

Zasługi dla edukacji

Jefferson uważał edukację powszechną za absolutny fundament rządu republikańskiego i aktywnie działał na rzecz jej rozwoju. Zaproponował ambitny system publicznej edukacji w Wirginii. Założenie Uniwersytetu Wirginii w 1819 roku uważał za jedno ze swoich najważniejszych i najbardziej satysfakcjonujących osiągnięć życiowych.

Kontrowersje i Wyzwania w Życiu Thomasa Jeffersona

Zarzut zdrady stanu i ucieczka przed Brytyjczykami

Podpisując Deklarację Niepodległości, Jefferson miał pełną świadomość, że popełnia akt zdrady stanu wobec Korony Brytyjskiej, co wiązało się z ryzykiem kary śmierci. W 1781 roku ledwo uniknął schwytania przez oddział brytyjskiej kawalerii, który został wysłany do Monticello specjalnie w celu jego aresztowania.

Stosunek do niewolnictwa i konflikt z Aaronem Burrem

Choć Jefferson publicznie krytykował handel niewolnikami i pisał o naturalnym prawie człowieka do wolności, sam przez całe życie posiadał dużą liczbę niewolników, co stanowiło znaczący paradoks w jego filozofii. Podczas jego drugiej kadencji prezydenckiej doszło do głośnego procesu o zdradę jego byłego wiceprezydenta, Aarona Burra, co było jednym z najtrudniejszych momentów jego prezydentury.

Ciekawostki z Życia Thomasa Jeffersona

Sekretne stowarzyszenie i notatniki

Podczas studiów Jefferson był członkiem Flat Hat Club – historycznie najstarszego tajnego stowarzyszenia w Stanach Zjednoczonych. Od 15. roku życia prowadził specjalne zeszyty, znane jako Commonplace Books, w których skrupulatnie zapisywał cytaty literackie, notatki prawne i filozoficzne.

Znajomość z rdzennymi Amerykanami i styl życia na studiach

Już w młodości nawiązał kontakty z wieloma rdzennymi Amerykanami, w tym z wodzem Czirokezów Ostenaco. W pierwszym roku studiów był znany z hulaszczego trybu życia, jednak w drugim roku radykalnie zmienił swoje podejście, całkowicie poświęcając się nauce i zdobywaniu wiedzy.

Data śmierci i autorstwo nagrobka

Thomas Jefferson zmarł tego samego dnia co John Adams, inny Ojciec Założyciel i jego wieloletni rywal oraz przyjaciel. Jefferson sam zaprojektował swój nagrobek i osobiście wybrał inskrypcję. Co ciekawe, na nagrobku wymienił autorstwo Deklaracji Niepodległości, ale celowo pominął fakt bycia prezydentem Stanów Zjednoczonych, co świadczy o jego priorytetach i skromności.

Pasja do ogrodnictwa, innowacyjność i wpływ na architekturę

W swojej posiadłości Monticello Jefferson z pasją eksperymentował z setkami odmian warzyw i owoców, sprowadzając nasiona z całego świata. Był znany ze swojego zamiłowania do wynalazków i ulepszeń technicznych. Oprócz Monticello, zaprojektował również budynki Uniwersytetu Wirginii oraz Kapitol stanu Wirginia, pozostawiając trwały ślad w amerykańskiej architekturze.

Religia, wzrost i wygląd

Był gorącym zwolennikiem rozdziału kościoła od państwa i stworzył własną interpretację Nowego Testamentu, znaną jako „Biblia Jeffersona”, z której usunął elementy nadprzyrodzone. Opisywany był jako wysoki mężczyzna, mierzący około 188 cm wzrostu, o rudawych włosach i raczej nieśmiałym usposobieniu podczas publicznych przemówień.

Korespondencja, wizja agrarna i zakaz importu niewolników

Pozostawił po sobie niezwykle bogatą spuściznę w postaci tysięcy listów, które stanowią jedno z najważniejszych źródeł historycznych tamtej epoki, rzucając światło na jego poglądy i działania. Jefferson głęboko wierzył, że idealne społeczeństwo amerykańskie powinno opierać się na niezależnych rolnikach i rozwoju społeczności wiejskich. W 1807 roku podpisał ustawę zakazującą importu nowych niewolników do Stanów Zjednoczonych, co było ważnym krokiem w kierunku ograniczenia niewolnictwa.

Dziedzictwo intelektualne i symbolika 4 lipca

Jego idee dotyczące praw człowieka, wolności i demokracji wywarły ogromny wpływ na liczne ruchy rewolucyjne i demokratyczne na całym świecie, inspirując kolejne pokolenia. Fakt, że zmarł dokładnie 50 lat po ogłoszeniu niepodległości, był przez współczesnych mu uznawany za niezwykły znak opatrznościowy.

Kluczowe Daty w Życiu Thomasa Jeffersona

Dzieci Thomasa Jeffersona z Marthą Wayles Skelton

• Martha Jefferson
• Mary Jefferson
• Pozostałe czworo dzieci zmarło w niemowlęctwie lub wczesnym dzieciństwie.

Warto wiedzieć: Jefferson sam zaprojektował swój nagrobek, wymieniając na nim autorstwo Deklaracji Niepodległości, ale pomijając fakt bycia prezydentem, co świadczy o jego priorytetach i skromności wobec swojej roli jako myśliciela i twórcy fundamentów państwowości.

Thomas Jefferson pozostaje postacią o niezwykłej wadze historycznej, której wkład w kształtowanie Stanów Zjednoczonych jest niepodważalny. Jego dziedzictwo obejmuje zarówno fundamentalne dokumenty państwowe, jak i głęboką wizję społeczeństwa opartego na wolności, edukacji i postępie. Jego myśl i działania nadal inspirują i budzą dyskusje, czyniąc go jedną z najbardziej wpływowych postaci w historii Ameryki.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Jefferson