Richard Burton: Aktorski geniusz Hollywood i burzliwa miłość z Elizabeth Taylor

15

Richard Burton, urodzony 10 listopada 1925 roku w Pontrhydyfen w Walii jako Richard Walter Jenkins Jr., był jednym z najwybitniejszych aktorów swojego pokolenia, cenionym za potężny głos i charyzmę. Na obecny rok, licząc od daty urodzenia, aktor miałby 98 lat. Jego życie, naznaczone zarówno spektakularnymi sukcesami scenicznymi, jak i burzliwym życiem prywatnym, w tym dwukrotnym małżeństwem z Elizabeth Taylor, na trwałe zapisało się na kartach historii kina i teatru.

Pochodzący z ubogiej, górniczej rodziny, Burton zdołał wyrwać się z biedy, by stać się międzynarodową gwiazdą. Jego charakterystyczny baryton i wszechstronny talent aktorski otworzyły mu drogę do największych scen i ekranów świata. Mimo licznych nominacji do Oscara, jego dziedzictwo wykracza poza nagrody, definiując epokę w historii teatru i kina.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 98 lat (na rok 2023/2024)
• Żona/Mąż: Elizabeth Taylor (dwukrotnie), Sybil Williams, Suzy Miller, Sally Hay
• Dzieci: Kate Burton
• Zawód: Aktor
• Główne osiągnięcie: Uznawany za jednego z najwybitniejszych aktorów szekspirowskich i filmowych XX wieku, z siedmioma nominacjami do Oscara.

Podstawowe Informacje Biograficzne

Dane Osobowe i Początki

Richard Walter Jenkins Jr. urodził się 10 listopada 1925 roku w miejscowości Pontrhydyfen w Walii, jako dwunaste z trzynaściorga dzieci górnika węglowego, Richarda Waltera Jenkinsa Sr., i Edith Maude Jenkins. Wczesna strata matki, która zmarła na skutek infekcji poporodowych, gdy Richard miał zaledwie dwa lata, znacząco wpłynęła na jego młodość. Opiekę nad nim przejęła jego starsza siostra Cecilia, którą postrzegał jako swoją drugą matkę. Jego ojciec był alkoholikiem i hazardzistą, często nieobecnym w domu.

Jako dziecko, Richard wykazywał niezwykły talent wokalny, zdobywając nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy. W młodości rozważał karierę boksera lub duchownego, zanim ostatecznie wybrał drogę aktorską. Richard Burton zmarł 5 sierpnia 1984 roku w wieku 58 lat w Céligny w Szwajcarii.

Wykształcenie i Zmiana Nazwiska

Richard Burton studiował w Exeter College na Uniwersytecie Oksfordzkim w ramach specjalnego programu stypendialnego oferowanego przez RAF. W tym okresie kluczową rolę w jego rozwoju odegrał nauczyciel i mentor, Philip Burton. To właśnie od niego Richard przyjął nazwisko, oficjalnie zmieniając je w wieku 18 lat drogą aktu prawnego. Philip Burton był dla niego postacią ojca zastępczego, kształtując go nie tylko jako aktora, ale i jako człowieka, między innymi poprzez intensywne ćwiczenia dykcji na świeżym powietrzu. Adopcja przez Philipa Burtona nie doszła do skutku z powodu formalnych przeszkód – był on o 20 dni za młody, by spełnić wymóg bycia 21 lat starszym od adoptowanego.

Rodzina i Życie Prywatne Richarda Burtona

Pochodzenie i Wczesne Lata

Richard Burton, właściwie Richard Walter Jenkins Jr., urodził się w Pontrhydyfen, w robotniczym środowisku Walii. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci górnika węglowego, co kształtowało jego późniejszy stosunek do pieniędzy i świadomość pochodzenia. Wczesna śmierć matki w wieku zaledwie dwóch lat, spowodowana infekcjami poporodowymi, oraz trudne relacje z ojcem, alkoholikiem i hazardzistą, sprawiły, że jego dzieciństwo było naznaczone brakiem stabilności emocjonalnej. Opiekę nad nim przejęła starsza siostra Cecilia, która stała się dla niego najbliższą osobą.

Małżeństwa i Relacje

Pierwsze Małżeństwo z Sybil Williams

Pierwszą żoną Richarda Burtona była Sybil Williams, którą poślubił 5 lutego 1949 roku. Ich małżeństwo trwało do 1963 roku i zakończyło się rozwodem, w dużej mierze z powodu burzliwego romansu Burtona z Elizabeth Taylor, który wstrząsnął światem show-biznesu i przyciągnął ogromne zainteresowanie mediów. Ich rozstanie w 1963 roku było jednym z najgłośniejszych wydarzeń towarzyskich tego okresu.

Burzliwy Związek z Elizabeth Taylor

Związek Richarda Burtona z Elizabeth Taylor był jednym z najbardziej medialnych i pasjonujących wydarzeń swoich czasów. Para była dwukrotnie żonata: pierwszy raz od 1964 do 1974 roku, a następnie ponownie od 1975 do 1976 roku. Ich relacja, pełna intensywnych emocji, kłótni i wielkiej miłości, stała się tematem niezliczonych publikacji, legend i popkulturowych odniesień, tworząc podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów. Romans ten rozkwitł podczas kręcenia filmu „Kleopatra”, gdzie oboje grali główne role. Ich wspólne życie, często określane jako „Burton and Taylor”, było obiektem nieustannych zainteresowań prasy.

Późniejsze Małżeństwa

Po drugim rozwodzie z Elizabeth Taylor, Richard Burton zawarł kolejne małżeństwa. Poślubił Suzy Miller, a jego ostatnią żoną była Sally Hay, z którą pozostał aż do śmierci. Jego życie osobiste, podobnie jak kariera, było dynamiczne i pełne zwrotów akcji.

Potomstwo

Richard Burton miał troje dzieci. Jedną z nich jest córka Kate Burton, która podążyła śladami ojca i również zrobiła karierę w aktorstwie, stając się rozpoznawalną postacią na scenie i ekranie.

Kariera Aktorska i Osiągnięcia

Początki i Debiuty

Pierwszym aktorskim doświadczeniem Richarda Burtona był występ w szkolnej produkcji „The Apple Cart”. Już na tym etapie było widać jego talent, choć wcześniej rozważał inne ścieżki kariery. Jego profesjonalny debiut na West Endzie w Londynie miał miejsce w styczniu 1944 roku w sztuce „The Druid’s Rest”. Ta rola przyniosła mu znaczące zarobki, trzykrotnie przewyższające ówczesne zarobki górnika, co było dla niego ważnym krokiem w kierunku stabilizacji finansowej i zawodowej.

Na wielkim ekranie zadebiutował w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”, gdzie zagrał rolę napisaną specjalnie dla niego. To był początek jego imponującej kariery filmowej. Wcześniej, w latach 1944–1947, służył w Royal Air Force, gdzie ze względu na słaby wzrok pełnił funkcje administracyjne.

Przełom Szekspirowski i Sukcesy Teatralne

Lata 50. XX wieku były okresem, w którym Richard Burton ugruntował swoją pozycję jako wybitny aktor szekspirowski. Jego interpretacje klasycznych ról przynosiły mu uznanie krytyków i publiczności. Szczególnie pamiętna okazała się jego rola Hamleta z 1964 roku, która przeszła do historii teatru. W 1960 roku odniósł również wielki sukces na Broadwayu, wcielając się w rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”, za co otrzymał prestiżową nagrodę Tony.

Kariera Filmowa i Status Supergwiazdy

W połowie lat 60. Richard Burton stał się jedną z największych gwiazd box-office i jednym z najlepiej opłacanych aktorów na świecie. Jego obecność na ekranie gwarantowała sukces komercyjny. W swojej karierze zagrał w wielu znaczących produkcjach, które przyniosły mu uznanie i nominacje do prestiżowych nagród.

Warto wiedzieć: W połowie lat 60. XX wieku Burton był jedną z najjaśniejszych gwiazd Hollywood, a jego zarobki należały do najwyższych w branży.

Kluczowe Role Filmowe

Do najważniejszych ról Richarda Burtona, które przyniosły mu uznanie i nominacje do Oscara, należą kreacje w filmach takich jak „Moja kuzynka Rachela” (jego pierwsza nominacja do Oscara), „Szata” (pierwszy film nakręcony w technice CinemaScope), „Becket”, a także w „Kto się boi Virginii Woolf?”, gdzie jego występ u boku Elizabeth Taylor jest uznawany za jeden z jego najważniejszych. Inne pamiętne role to m.in. w „Anna tysiąca dni” (jako Henryk VIII) oraz w „Gdzie orły lądują” (Where Eagles Dare).

Nagrody i Wyróżnienia

Rekord Nominacji do Oscara i Inne Prestiżowe Trofea

Richard Burton był rekordzistą pod względem liczby nominacji do Nagrody Akademii – otrzymał ich aż siedem, jednak nigdy nie zdobył statuetki Oscara. Mimo to, jego dorobek artystyczny został doceniony innymi prestiżowymi wyróżnieniami. W swojej kolekcji posiadał m.in. nagrodę BAFTA, Złoty Glob oraz nagrodę Tony. Legendarny krytyk Kenneth Tynan trafnie nazwał go „naturalnym następcą Oliviera”, co podkreślało jego pozycję w świecie aktorstwa.

Oto lista jego najważniejszych nagród i wyróżnień:

• Nagroda BAFTA
• Złoty Glob
• Nagroda Tony
• Nagroda Grammy

Nagroda Grammy

Choć Burton jest kojarzony głównie ze swoimi kreacjami aktorskimi, jego talent do pracy z głosem został doceniony również nagrodą Grammy. Jest to dowód na wszechstronność jego artystycznych zdolności, wykraczających poza samą grę aktorską.

Ważne Aspekty Życia Richarda Burtona

Zdrowie i Problemy Osobiste

Życie Richarda Burtona było naznaczone nie tylko sukcesami, ale także walką z uzależnieniem od alkoholu. Ciężkie problemy z alkoholem według wielu krytyków sprawiły, że nie w pełni wykorzystał swój ogromny talent. Już jako nieletni chłopak zaczął palić papierosy i pić alkohol, co stanowiło preludium do późniejszych, poważniejszych zmagań z nałogami. Jego uzależnienie od alkoholu miało znaczący wpływ na jego zdrowie i karierę.

Zainteresowania i Hobby

Poza aktorstwem, Richard Burton wykazywał głębokie zainteresowanie sportem, a jego największą pasją było rugby. Twierdził nawet, że wolałby zagrać dla reprezentacji Walii niż wystąpić jako Hamlet. W młodości był wszechstronnie uzdolniony sportowo, uprawiając nie tylko rugby, ale także krykieta, tenisa i tenis stołowy. Od czasów szkolnych pasjonował się również literaturą, szczególnie poezją oraz literaturą angielską i walijską, co świadczy o jego wysokiej inteligencji i szerokich zainteresowaniach intelektualnych.

Ciekawostki i Dziedzictwo

Richard Burton przez całe życie podkreślał swoje walijskie korzenie i dumę z pochodzenia z rodziny górniczej. Mimo wielkiej sławy, utrzymywał bliskie kontakty ze swoją liczną rodziną w Walii. Jego burzliwe życie z Elizabeth Taylor miało ogromny wpływ na popkulturę, tworząc podwaliny pod współczesną kulturę celebrytów i zainteresowanie mediów plotkami o gwiazdach. Pochowany został na Starym Cmentarzu w Céligny, w Szwajcarii. Do dziś uważany jest za jeden z najwspanialszych głosów w historii teatru i kina, a jego interpretacje ról, zwłaszcza szekspirowskich, pozostają inspiracją dla kolejnych pokoleń aktorów.

Warto wiedzieć: Jako dziecko, Richard Burton posiadał tak czysty głos, że zdobył nagrodę na festiwalu eisteddfod jako sopran chłopięcy.

Kluczowe Role Filmowe i Teatralne

Debiuty i Przełomy

Debiut Richarda Burtona na West Endzie w Londynie miał miejsce w styczniu 1944 roku w sztuce „The Druid’s Rest”. Na wielkim ekranie zadebiutował w 1949 roku w filmie „The Last Days of Dolwyn”. Lata 50. XX wieku to jego przełom jako aktora szekspirowskiego, a rola Hamleta z 1964 roku stała się legendarna. W 1960 roku zdobył nagrodę Tony za rolę Króla Artura w musicalu „Camelot”.

Najważniejsze Kreacje Aktorskie

Richard Burton zasłynął z wielu wybitnych ról, które przyniosły mu nominacje do Oscara i uznanie krytyków:

• „Moja kuzynka Rachela” (pierwsza nominacja do Oscara)
• „Szata” (pierwszy film w technice CinemaScope)
• „Becket” (nominacja do Oscara)
• „Kto się boi Virginii Woolf?” (jedna z najważniejszych kreacji u boku Elizabeth Taylor, nominacja do Oscara)
• „Anna tysiąca dni” (jako Henryk VIII)
• „Gdzie orły lądują”

Nagrody i Wyróżnienia

Osiągnięcia na Międzygalaktycznym Poziomie

Richard Burton był nominowany do Nagrody Akademii aż siedem razy, co stanowi imponującą liczbę, choć statuetka Oscara nigdy nie trafiła w jego ręce. Mimo to, jego talent został wielokrotnie doceniony innymi prestiżowymi nagrodami.

Poniżej zestawienie jego najważniejszych nagród i wyróżnień:

Życie Osobiste i Rodzinne

Wielodzietna Rodzina i Wczesne Strata

Richard Burton urodził się w dużej, walijskiej rodzinie górniczej. Był dwunastym z trzynaściorga dzieci. W wieku zaledwie dwóch lat stracił matkę, Edith, co było dla niego traumatycznym przeżyciem. Wychowaniem zajęła się jego starsza siostra, Cecilia.

Burzliwe Związki Małżeńskie

Życie miłosne Richarda Burtona było równie barwne co jego kariera. Poślubił Sybil Williams w 1949 roku, z którą rozwiódł się w 1963 roku z powodu romansu z Elizabeth Taylor. Ich namiętny związek doprowadził do dwukrotnych zaślubin (1964–1974 i 1975–1976). Po rozstaniu z Taylor, Burton poślubił Suzy Miller, a jego ostatnią żoną była Sally Hay.

Dziedzictwo i Wpływ

Ikona Ekranu i Sceny

Richard Burton pozostaje postacią kultową w historii światowego kina i teatru. Jego charakterystyczny głos, wszechstronny talent aktorski i charyzma sprawiły, że stał się ikoną swojego pokolenia. Jego wpływ na popkulturę, zwłaszcza poprzez związek z Elizabeth Taylor, jest niepodważalny.

Mimo życiowych zmagań, Richard Burton pozostawił po sobie niezapomniane kreacje i dziedzictwo, które wciąż inspiruje miłośników kina i teatru, przypominając o potędze talentu i ludzkiej złożoności.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Burton