Hokusai Katsushika: Japoński mistrz drzeworytu z Kanagawy

17

Katsushika Hokusai, urodzony prawdopodobnie 31 października 1760 roku, był jednym z najwybitniejszych japońskich artystów okresu Edo, wsławionym przede wszystkim jako twórca drzeworytów i malarz. Choć znany na całym świecie pod swoim mononimem Hokusai, który oznacza „Północne Studio”, jego pełne nazwisko rodowe brzmiało Katsushika Hokusai. W ciągu swojej niezwykle długiej i płodnej kariery, która zakończyła się jego śmiercią 10 maja 1849 roku, artysta posługiwał się aż trzydziestoma różnymi nazwiskami i pseudonimami. Ta wielość tożsamości odzwierciedlała ewolucję jego stylu, co pozwala historykom sztuki na periodyzację jego życia i twórczości. Hokusai pozostawił po sobie dziedzictwo obejmujące ponad 30 000 prac, w tym ikoniczne serie drzeworytów, które na zawsze odmieniły oblicze sztuki japońskiej i wywarły znaczący wpływ na artystów na całym świecie.

Artysta urodził się jako Tokitarō w dystrykcie Katsushika w Edo, dzisiejszym Tokio. Pochodził z rodziny rzemieślniczej; jego ojciec, Nakajima Ise, był cenionym wytwórcą luster dla szoguna. Choć ojciec nie uczynił go swoim oficjalnym spadkobiercą, co sugeruje, że jego matka mogła być konkubiną, Hokusai od najmłodszych lat wykazywał talent artystyczny. Jego droga do sławy była długa i pełna wyzwań, obejmująca pracę w księgarni, terminowanie u rzeźbiarza w drewnie, a w końcu wstąpienie do prestiżowego studia Katsukawa Shunshō. Po tym, jak został wydalony ze szkoły, Hokusai zaczął samodzielnie eksplorować nowe ścieżki artystyczne, co doprowadziło do wykształcenia unikalnego stylu, który zrewolucjonizował gatunek ukiyo-e i przyniósł mu międzynarodowe uznanie.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na 10 maja 1849 roku miał 88 lat.
• Żona/Mąż: Był dwukrotnie żonaty.
• Dzieci: Miał pięcioro dzieci (dwóch synów i trzy córki).
• Zawód: Malarz, twórca drzeworytów.
• Główne osiągnięcie: Stworzenie ikonicznych drzeworytów, w tym serii „36 widoków na górę Fuji”, która zrewolucjonizowała sztukę japońską i wywarła globalny wpływ.

Kim był Katsushika Hokusai? Podstawowe informacje

Katsushika Hokusai, prawdziwe imię Tokitarō, urodził się prawdopodobnie 31 października 1760 roku w dystrykcie Katsushika w Edo, które dziś znamy jako Tokio. Jego artystyczny pseudonim, „Hokusai”, który można przetłumaczyć jako „Północne Studio”, stał się synonimem jego twórczości, choć przez całe życie artysta używał co najmniej trzydziestu różnych nazwisk. Ta niezwykła płodność w zmianach tożsamości artystycznej przewyższała każdego innego znaczącego artystę tamtego okresu. Historycy sztuki wykorzystują te liczne pseudonimy jako klucz do periodyzacji jego biografii, ponieważ każda zmiana imienia często wiązała się z ewolucją jego stylu artystycznego. Hokusai zmarł 10 maja 1849 roku w wieku 88 lat, wciąż aktywnie tworząc, co świadczy o jego niezłomnej pasji i zaangażowaniu w sztukę aż do ostatnich chwil życia.

Prawdziwe imię, data i miejsce urodzenia

Artysta przyszedł na świat jako Tokitarō, a jego przypuszczalna data urodzenia to 31 października 1760 roku. Miejsce jego narodzin to dystrykt Katsushika w Edo, ówczesnej stolicy Japonii, a obecnie dynamicznie rozwijającej się metropolii Tokio. To właśnie od nazwy tego dystryktu wziął się jego późniejszy, najbardziej rozpoznawalny pseudonim.

Tożsamość artystyczna i znaczenie pseudonimu

Choć na całym świecie znany jest przede wszystkim jako Hokusai, który jest jego najczęściej używanym mononimem, jego pełne nazwisko rodowe brzmiało Katsushika Hokusai. Termin „Hokusai” sam w sobie ma ciekawe znaczenie – oznacza „Północne Studio”. Ten wybór pseudonimu mógł być związany z jego zainteresowaniami lub lokalizacją jego warsztatu. W ciągu swojej długiej kariery artysta wielokrotnie zmieniał swoje imiona i pseudonimy, co było odzwierciedleniem jego rozwoju artystycznego.

Długowieczność i data śmierci

Katsushika Hokusai cieszył się niezwykłą długowiecznością, zmarł 10 maja 1849 roku, osiągając wiek 88 lat. Jego śmierć nastąpiła w Edo, a do ostatnich chwil życia pozostawał aktywny twórczo. Ta długowieczność pozwoliła mu na zgromadzenie ogromnego dorobku artystycznego i na wywarcie trwałego wpływu na sztukę japońską i światową.

Wielość imion i pseudonimów w karierze

W ciągu swojej długiej i bogatej kariery Hokusai posługiwał się co najmniej trzydziestoma różnymi nazwiskami i pseudonimami. Ta niezwykła liczba odróżnia go od wielu innych znaczących artystów tamtego okresu. Zmiany te nie były przypadkowe; często sygnalizowały nowe etapy w jego rozwoju artystycznym lub zmiany w jego życiu i pracowni.

Podział życia i kariery na okresy na podstawie pseudonimów

Ze względu na częste zmiany imion i pseudonimów, historycy sztuki powszechnie wykorzystują te artystyczne tożsamości do periodyzacji życia i twórczości Katsushiki Hokusaiego. Każdy pseudonim, od wczesnych prac jako Shunrō, przez Taito i Sōri, aż po dojrzałe lata jako Hokusai, reprezentuje odrębny styl, techniki i tematykę, odzwierciedlając jego nieustanne poszukiwania artystyczne i ewolucję wizji.

Rodzina i życie prywatne Katsushiki Hokusaiego

Życie osobiste Katsushiki Hokusaiego, choć mniej udokumentowane niż jego twórczość, dostarcza kontekstu dla jego artystycznej drogi. Urodzony w rodzinie rzemieślniczej, artysta doświadczył zawirowań rodzinnych, które mogły wpłynąć na jego wczesne lata. Jego małżeństwa i potomstwo, w tym utalentowana córka, odgrywały pewną rolę w jego życiu, a jego dziedzictwo artystyczne było kontynuowane przez kolejne pokolenia.

Pochodzenie i rodzina rzemieślnicza

Hokusai przyszedł na świat w rodzinie rzemieślników. Istnieją przypuszczenia, że jego ojcem był Nakajima Ise, artysta zajmujący się wytwarzaniem luster, które zdobiły dwór samego szoguna. Taka rodzina rzemieślnicza z pewnością wpłynęła na wczesne doświadczenia młodego Tokitarō, być może już wtedy kształtując jego wrażliwość na detale i estetykę.

Status w rodzinie i matka

Status Hokusaia w rodzinie rodził pewne pytania. Ponieważ jego ojciec nigdy nie uczynił go swoim oficjalnym spadkobiercą, historycy sztuki spekulują, że jego matka mogła być konkubiną. Taki rodzinny układ mógł mieć wpływ na jego pozycję w domu i potencjalnie na jego późniejsze relacje z rzeczywistymi potomkami.

Pierwsze małżeństwo i strata żony

W okresie, gdy Hokusai pracował w studio Shunshō, co przypada na dekadę lat 80. XVIII wieku, artysta po raz pierwszy wstąpił w związek małżeński. Niestety, o jego pierwszej żonie wiadomo niewiele. Jedyną informacją poza faktem jej istnienia jest jej śmierć, która nastąpiła na początku lat 90. XVIII wieku. Strata ta z pewnością była bolesnym doświadczeniem.

Drugie małżeństwo i potomstwo

W 1797 roku Hokusai ożenił się po raz drugi. Z obu związków artysta doczekał się łącznie dwójki synów i trójki córek. Posiadanie licznego potomstwa stanowiło ważny aspekt jego życia rodzinnego, choć szczegóły dotyczące jego relacji z dziećmi są ograniczone w dostępnych źródłach.

Córka i asystentka Ei (Ōi)

Szczególne miejsce w życiu i karierze Hokusaiego zajęła jego najmłodsza córka, Ei, znana również jako Ōi. Poszła ona w ślady swojego ojca, również stając się artystką. W późniejszych latach swojego życia pełniła funkcję jego wiernej asystentki, wspierając go w pracy i kontynuując jego artystyczne dziedzictwo. Jej zaangażowanie podkreśla artystyczną atmosferę panującą w rodzinie.

Kariera i rozwój artystyczny Katsushiki Hokusaiego

Droga artystyczna Katsushiki Hokusaiego była długa, dynamiczna i naznaczona nieustannym poszukiwaniem. Od wczesnych lat dzieciństwa wykazywał talent, który kształtował się poprzez różne doświadczenia zawodowe i artystyczne. Jego kariera to historia ciągłej ewolucji, przekraczania granic i rewolucjonizowania tradycyjnych form sztuki japońskiej, co ostatecznie przyniosło mu status jednego z najbardziej wpływowych artystów w historii.

Wczesne początki i nauka u ojca

Już w wieku około sześciu lat Hokusai zaczął malować. Uważa się, że pierwsze kroki w sztuce stawiał pod okiem swojego ojca, ucząc się malowania ozdobnych wzorów na lustrach. Te wczesne doświadczenia z pewnością zaszczepiły w nim zamiłowanie do sztuki i dbałość o precyzję wykonania.

Praca w księgarni i bibliotece

W wieku 12 lat Hokusai został wysłany do pracy w księgarni i bibliotece. Było to niezwykle cenne doświadczenie, ponieważ w tamtych czasach bardzo popularną rozrywką było czytanie pozycji drukowanych z bloków drzeworytniczych. Kontakt z różnorodnymi dziełami mógł poszerzyć jego horyzonty i zainspirować do własnej twórczości.

Terminowanie u drzeworytnika

W wieku 14 lat Hokusai rozpoczął praktykę jako uczeń rzeźbiarza w drewnie. Okres ten, trwający do 18. roku życia, dał mu solidne techniczne podstawy do tworzenia drzeworytów, które miały stać się jego najsłynniejszym medium. Zrozumienie procesu tworzenia matryc było kluczowe dla jego przyszłych sukcesów w sztuce drzeworytu.

Szkoła Katsukawa i pierwsze publikacje

W wieku 18 lat, w 1778 roku, Hokusai wstąpił do prestiżowego studia Katsukawa Shunshō. Pracując pod imieniem Shunrō, opublikował w 1779 roku swoje pierwsze znane prace – obrazy przedstawiające aktorów kabuki. Był to ważny krok w jego karierze, który zapoczątkował jego drogę jako profesjonalnego artysty.

Wydalenie ze szkoły i przełom

Po śmierci Shunshō, Hokusai zaczął zgłębiać inne style artystyczne, w tym inspirując się europejskimi miedziorytami. To poszukiwanie nowych form wyrazu doprowadziło do jego wydalenia ze szkoły Katsukawa. Artysta uznał to wydarzenie za kluczowy moment w swojej karierze, który zmotywował go do rozwoju własnego, unikalnego stylu, niezależnego od narzuconych konwencji.

Niezależność artystyczna

W 1798 roku, po przekazaniu swojego dotychczasowego imienia uczniowi, Hokusai po raz pierwszy stał się w pełni niezależnym artystą, przyjmując nazwisko Hokusai Tomisa. Ten moment oznaczał początek jego samodzielnej drogi artystycznej, gdzie mógł w pełni realizować swoje wizje i eksperymentować bez ograniczeń.

Innowacja w tematyce ukiyo-e

Hokusai odegrał kluczową rolę w ewolucji stylu ukiyo-e. Tradycyjnie skupiony na portretach kurtyzan i aktorów kabuki, styl ten pod wpływem Hokusaiego zaczął obejmować szerszy zakres tematów. Artysta skierował swój talent na krajobrazy, rośliny i sceny z życia codziennego, wprowadzając świeże spojrzenie i poszerzając granice tego gatunku sztuki japońskiej.

Skala twórczości

W ciągu swojej długiej i niezwykle płodnej kariery Hokusai stworzył imponującą liczbę ponad 30 000 prac. Obejmuje ona szeroki wachlarz form: obrazy, szkice, drzeworyty oraz ilustracje do książek. Ta monumentalna skala jego twórczości świadczy o jego nieustannej pasji i zaangażowaniu w sztukę, a także o jego wszechstronności.

Najważniejsze dzieła Katsushiki Hokusaiego

Twórczość Katsushiki Hokusaiego jest bogata i zróżnicowana, jednak pewne dzieła zyskały szczególne uznanie i stały się ikonami sztuki japońskiej, a nawet światowej. Jego serie drzeworytów, zwłaszcza te przedstawiające górę Fuji, a także jego słynne „Manga”, wywarły niezatarty ślad w historii sztuki.

Seria „36 widoków na górę Fuji”

Stworzona na początku lat 30. XIX wieku seria drzeworytów „36 widoków na górę Fuji” (Thirty-six Views of Mount Fuji) jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych dzieł Hokusaiego. Powstała ona w odpowiedzi na rosnący boom turystyczny w Japonii oraz na osobistą, głęboką fascynację artysty majestatyczną górą Fuji. Seria ta ukazuje górę z różnych perspektyw, w różnych porach dnia i roku, podkreślając jej znaczenie jako symbolu Japonii.

„Wielka fala w Kanagawie”

Najbardziej ikonicznym drzeworytem z serii „36 widoków na górę Fuji” jest bez wątpienia „Wielka fala w Kanagawie” (The Great Wave off Kanagawa). W tym dziele Hokusai zastosował zachodnią perspektywę, aby oddać głębię i objętość fal, tworząc dynamiczną i potężną scenę morską, w której góra Fuji stanowi spokojne tło. Dzieło to stało się symbolem japońskiej sztuki na całym świecie.

„Piękna pogoda o poranku” (Czerwona Fuji)

Innym kluczowym dziełem z serii o górze Fuji jest „Piękna pogoda o poranku”, znana również jako „Czerwona Fuji”. Ten drzeworyt, obok „Wielkiej fali”, stanowi fundament międzynarodowej rozpoznawalności Hokusaiego. Przedstawia on górę Fuji w ciepłym, porannym świetle, podkreślając jej majestat i spokój. Seria ta, w tym wspomniane dzieła, była tworzona w latach 1831-1835.

„Hokusai Manga” i podręczniki sztuki

Od 1811 roku artysta tworzył również serię zatytułowaną „Hokusai Manga”. Nie są to jednak tradycyjne mangi w dzisiejszym rozumieniu, lecz obszerne zbiory tysięcy humorystycznych rysunków przedstawiających przedmioty, zwierzęta, rośliny, sceny z życia codziennego i postaci. Te serie, wydawane w latach 1814-1835, służyły również jako podręczniki sztuki, inspirując innych artystów i miłośników rysunku.

„Sen żony rybaka”

Hokusai był również autorem dzieł z gatunku shunga, czyli sztuki erotycznej. Jego najsłynniejszym dziełem w tym nurcie jest „Sen żony rybaka” (The Dream of the Fisherman’s Wife), przedstawiające młodą kobietę w intymnym uścisku z dwiema ośmiornicami. Dzieło to, znane z odważnego przedstawienia seksualności, jest przykładem jego wszechstronności i gotowości do eksplorowania różnych tematów.

„Sto widoków na górę Fuji”

Rozpoczynając w 1834 roku, Hokusai stworzył również znaczącą serię krajobrazową zatytułowaną „Sto widoków na górę Fuji” (One Hundred Views of Mount Fuji). Dzieło to jest uważane za arcydzieło wśród jego książek z obrazami krajobrazów, prezentując jeszcze szerszą gamę ujęć i stylów niż wcześniejsza, popularniejsza seria.

Wpływ i dziedzictwo Katsushiki Hokusaiego

Dziedzictwo Katsushiki Hokusaiego wykracza daleko poza granice Japonii. Jego innowacyjne podejście do kompozycji, koloru i tematyki wywarło ogromny wpływ na sztukę zachodnią, inicjując zjawisko japonizmu. Jednocześnie, jego zaangażowanie w edukację i dbałość o jakość pracy ukształtowały pokolenia artystów i zapewniły trwałość jego wizji artystycznej.

Inspiracja dla europejskich mistrzów

Twórczość Hokusaiego miała znaczący wpływ na wielu zachodnich artystów, zwłaszcza w XIX wieku, podczas fali japonizmu. Artyści tacy jak Vincent van Gogh i Claude Monet byli zafascynowani jego dziełami, czerpiąc z nich inspirację do własnych prac. Jego drzeworyty, z ich unikalną perspektywą i kompozycją, otworzyły nowe możliwości wyrazu dla europejskich malarzy i grafików.

Edukacja młodych artystów

W ciągu swojego długiego życia Hokusai wykształcił około 50 uczniów. Ta wielka liczba podopiecznych przyczyniła się do rozprzestrzenienia jego technik, filozofii artystycznej i wizji twórczej w Japonii. Jego wpływ na kształtowanie kolejnych pokoleń japońskich artystów był nieoceniony.

Precyzja i kontrola nad procesem

Hokusai przywiązywał ogromną wagę do jakości wykonania swoich prac. Zachowały się listy, w których artysta upominał rzeźbiarzy bloków drzeworytowych, gdy ci odchodzili od jego specyficznego stylu, na przykład w sposobie rysowania nosów czy oczu. Ta dbałość o szczegóły świadczy o jego profesjonalizmie i dążeniu do perfekcji.

Inne projekty i wydarzenia z życia Katsushiki Hokusaiego

Życie Katsushiki Hokusaiego było pełne różnorodnych projektów, wydarzeń i działań, które świadczą o jego wszechstronności, pomysłowości, a także o jego zamiłowaniu do autopromocji. Od współpracy z innymi artystami, przez spektakularne demonstracje malarskie, po rywalizację na dworze szoguna – jego kariera była barwna i pełna nieoczekiwanych zwrotów.

Współpraca z Takizawą Bakinem

W latach 1804–1815 Hokusai współpracował z popularnym powieściopisarzem Takizawą Bakinem, ilustrując jego książki. Choć wspólne projekty przyniosły wiele interesujących dzieł, współpraca ta zakończyła się z powodu konfliktów charakterów między artystą a pisarzem.

Gigantyczne portrety Darumy

Hokusai słynął z talentu do autopromocji i organizowania widowiskowych wydarzeń artystycznych. W 1804 roku namalował gigantyczny portret mnicha Darumy o powierzchni 200 metrów kwadratowych, używając do tego celu miotły i wiader z tuszem. Było to niezwykłe widowisko, które z pewnością przyciągnęło uwagę publiczności.

Konkurs przed szogunem

Artysta brał również udział w rywalizacji na dworze szoguna, gdzie zadaniem było stworzenie dzieła artystycznego. Hokusai wygrał konkurs, malując niebieską krzywą, a następnie puszczając po niej kurczaka z łapami umoczonymi w czerwonej farbie. Efektem tego artystycznego eksperymentu były liście klonu na rzece – dowód jego kreatywności i poczucia humoru.

Późne lata w Obuse

W wieku 83 lat, w późniejszym okresie swojego życia, Hokusai przeniósł się do miejscowości Obuse. Tam, w tej spokojniejszej okolicy, stworzył kolejne arcydzieła, w tym słynne obrazy „Męska fala” i „Żeńska fala”, które kontynuowały jego mistrzowskie przedstawienia sił natury.

Zdrowie, tragedie i duchowe praktyki Katsushiki Hokusaiego

Mimo imponującej kariery i długiego życia, Hokusai doświadczył również trudnych chwil, w tym strat i niebezpieczeństw, które mogły wpłynąć na jego psychikę i twórczość. Jego reakcje na te wydarzenia, takie jak codzienne malowanie lwów, świadczą o jego próbach radzenia sobie z przeciwnościami losu i poszukiwania duchowego wsparcia.

Pożar studia

W 1839 roku, kiedy Hokusai był już w zaawansowanym wieku, jego studio padło ofiarą pożaru. Ogień strawił znaczną część jego dorobku artystycznego oraz warsztatu pracy. Ta tragedia stanowiła poważne wyzwanie, zarówno pod względem materialnym, jak i emocjonalnym.

Codzienne egzorcyzmy

W latach 1842–1843, w okresie po pożarze studia, Hokusai praktykował coś, co sam nazywał „codziennymi egzorcyzmami”. Każdego ranka malował chińskie lwy (shishi), wierząc, że mają one moc chronić go przed nieszczęściem i złem. Ta duchowa praktyka świadczy o jego potrzebie bezpieczeństwa i stabilności w obliczu życiowych trudności.

Ciekawostki z życia i twórczości Katsushiki Hokusaiego

Życie i kariera Katsushiki Hokusaiego obfitują w fascynujące anegdoty i fakty, które rzucają światło na jego osobowość, filozofię i niezwykłe osiągnięcia. Od znaczenia jego imienia po jego wizję artystyczną sięgającą przyszłości, Hokusai pozostaje postacią inspirującą i pełną tajemnic.

Religijne znaczenie imienia

Imię „Hokusai”, oznaczające „Północne Studio”, nie było jedynie wyborem estetycznym. Zostało ono wybrane na cześć Gwiazdy Polarnej, która jest symbolem bóstwa ważnego w buddyjskiej szkole Nichiren. Ta duchowa afiliacja mogła mieć wpływ na jego postrzeganie świata i jego miejsce w nim.

Filozofia ciągłego doskonalenia

Hokusai był artystą o niezwykłej wizji przyszłości i nieustannej pogoni za doskonałością. Pisał, że nic, co stworzył przed 70. rokiem życia, nie jest warte uwagi, a prawdziwą boskość w sztuce spodziewał się osiągnąć dopiero w wieku 110 lat. Ta filozofia ciągłego doskonalenia i samokrytycyzmu jest inspirująca i pokazuje jego głębokie zaangażowanie w proces twórczy.

Krater na Merkurym

Sława Katsushiki Hokusaiego wykroczyła poza Ziemię. Jego imieniem nazwano jeden z kraterów na planecie Merkury. To niezwykłe wyróżnienie świadczy o uniwersalnym i ponadczasowym charakterze jego sztuki, która zdobyła uznanie w skali kosmicznej.

Podsumowanie życia i twórczości Katsushiki Hokusaiego

Katsushika Hokusai, artysta o niezwykłej długowieczności i niezrównanej płodności twórczej, zrewolucjonizował japońską sztukę drzeworytu i malarstwa. Jego dziedzictwo, w tym ikoniczne „36 widoków na górę Fuji” i „Wielka fala w Kanagawie”, nadal inspiruje artystów i entuzjastów sztuki na całym świecie, dowodząc uniwersalnego charakteru jego wizji.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Hokusai