Friedrich Engels, urodzony 28 listopada 1820 roku w niemieckim Barmen, był wybitnym filozofem politycznym, ekonomistą, historykiem i socjologiem, którego intelektualny wkład zdefiniował kluczowe aspekty marksizmu. Na [maj 2024] roku, miałby 203 lata. Jego wieloletnia przyjaźń i współpraca z Karolem Marksem zaowocowały powstaniem fundamentalnych koncepcji takich jak materializm historyczny i socjalizm naukowy. Po przedwczesnej śmierci Marksa, Engels podjął się monumentalnego zadania uporządkowania i publikacji jego dzieł, co miało nieoceniony wpływ na rozwój światowych ruchów socjalistycznych i komunistycznych. Jego życie, naznaczone wewnętrznym konfliktem między burżuazyjnym pochodzeniem a radykalnymi przekonaniami oraz głębokimi więziami z angielskim proletariatem, ukształtowało jego unikalną i wpływową perspektywę teoretyczną.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: Na [maj 2024] roku miałby 203 lata.
- Żona/Mąż: Nie miał żony w tradycyjnym rozumieniu, ale przez dwadzieścia lat żył w nieformalnym związku z Mary Burns, a po jej śmierci z jej siostrą, Lizzie Burns.
- Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
- Zawód: Filozof polityczny, ekonomista, socjolog, historyk, teoretyk marksizmu, przemysłowiec.
- Główne osiągnięcie: Współtwórca marksizmu, autor kluczowych dzieł filozofii społecznej i ekonomii, edytor dzieł Karola Marksa.
Kim był Friedrich Engels? Podstawowe informacje biograficzne
Friedrich Engels, urodzony 28 listopada 1820 roku w Barmen (obecnie Niemcy), zmarł 5 sierpnia 1895 roku w Londynie w wieku 74 lat. Był wszechstronnym myślicielem, którego zainteresowania obejmowały filozofię polityczną, ekonomię, historię, socjologię, antropologię i nauki przyrodnicze. Jego intelektualne dziedzictwo jest nierozerwalnie związane z Karolem Marksem, z którym współtworzył fundamenty marksizmu, rozwijając kluczowe koncepcje, takie jak materializm historyczny i socjalizm naukowy. Teorie te miały na celu analizę mechanizmów walki klasowej i perspektyw rewolucji proletariackiej.
Życie prywatne i rodzinne Friedricha Engelsa
Pochodzenie i status społeczny
Pochodzenie Friedricha Engelsa z zamożnej rodziny przemysłowców stanowiło ważny element jego biografii. Był najstarszym synem Friedricha Engelsa Sr. i Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar. Dorastał w atmosferze surowego pietyzmu, charakterystycznego dla głęboko religijnych rodzin, jednak już w młodości zaczął odrzucać te przekonania. To burżuazyjne pochodzenie często stawiało go w konflikcie z własnymi radykalnymi poglądami, a także z oczekiwaniami ojca, który pragnął widzieć go jako stabilnego kupca.
Związki i relacje
Przez dwadzieścia lat Friedrich Engels pozostawał w nieformalnym związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą, którą poznał około 1843 roku w Manchesterze. To właśnie ona wprowadziła go w środowisko angielskiego proletariatu, co miało niebagatelny wpływ na jego późniejszą twórczość i analizy społeczne. Po śmierci Mary w 1863 roku, związał się z jej młodszą siostrą, Lizzie Burns. Dopiero na łożu śmierci Lizzie zdecydował się na formalne małżeństwo, aby wypełnić jej religijne życzenie.
Kariera zawodowa i działalność polityczna Friedricha Engelsa
Chronologia kluczowych wydarzeń zawodowych i politycznych
- 1838: Rozpoczęcie kariery jako uczeń kupiecki w Bremie.
- 1839: Publikacja „Listów z Wuppertalu”, krytykujących warunki pracy dzieci.
- 1841: Służba wojskowa w Berlinie; nawiązanie kontaktów z Młodymi Heglistami.
- 1845: Publikacja dzieła „Położenie klasy robotniczej w Anglii”.
- 1847–1852: Działalność w Związku Komunistów.
- 1848: Wspólne z Karolem Marksem napisanie „Manifestu Komunistycznego”.
- 1850–1870: Praca w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels w Manchesterze, finansowe wspieranie Karola Marksa.
- 1864–1876: Aktywność w Pierwszej Międzynarodówce.
- 1878: Publikacja polemicznego dzieła „Anti-Dühring”.
- 1884: Wydanie pracy „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”.
- 1885 i 1894: Przygotowanie do druku drugiego i trzeciego tomu „Kapitału” po śmierci Marksa.
- Po 1883: Pełnienie roli kluczowego doradcy i autorytetu w międzynarodowym ruchu socjalistycznym.
Początki kariery zawodowej i publikacje
Karierę zawodową Friedrich Engels rozpoczął jako uczeń kupiecki w Bremie w 1838 roku. Już w tym okresie, w trosce o reputację rodziny, potajemnie publikował swoje teksty pod pseudonimem. W 1839 roku ukazały się jego „Listy z Wuppertalu”, w których szczegółowo opisał warunki pracy dzieci. Odbyta w 1841 roku służba wojskowa w Berlinie pozwoliła mu na uczęszczanie na wykłady uniwersyteckie i nawiązanie kontaktów z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem.
Warto wiedzieć: W 1841 roku, podczas służby wojskowej w Berlinie, Engels wykorzystał okazję, by uczęszczać na wykłady uniwersyteckie i nawiązać kontakty z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem.
Działalność w Manchesterze i wsparcie dla Marksa
Przez wiele lat Friedrich Engels prowadził podwójne życie w Manchesterze. Pracując w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels w latach 1850–1870, zapewniał kluczowe wsparcie finansowe Karola Marksa i jego rodziny. To właśnie dzięki jego materialnej pomocy Marks mógł poświęcić się pracy nad „Kapitałem”. Engels celowo przekazał Marksowi swoje udziały w przedsiębiorstwie, co w dzisiejszych realiach odpowiadałoby fortunie. Pobyt w Manchesterze pozwolił mu na dogłębne poznanie realiów życia klasy robotniczej, co zaowocowało jego przełomową publikacją.
Zaangażowanie w organizacje międzynarodowe i działalność polityczna
Friedrich Engels odgrywał znaczącą rolę w kluczowych organizacjach międzynarodowych, będąc członkiem Związku Komunistów (1847–1852) oraz aktywnie działając w Pierwszej Międzynarodówce (1864–1876). W ostatnich latach swojego życia wspierał Socjaldemokratyczną Partię Niemiec i Drugą Międzynarodówkę. Jego zaangażowanie w sprawy polityczne nie ograniczało się do teorii; w 1849 roku brał udział w walkach podczas Wiosny Ludów, służąc jako adiutant Augusta Willicha w powstaniu w Badenii i Palatynacie. Ze względu na swoją działalność rewolucyjną, musiał wielokrotnie uciekać z Prus i Francji, co ostatecznie skłoniło go do osiedlenia się na stałe w Anglii, która stała się bezpiecznym azylem dla wielu ówczesnych działaczy politycznych.
Najważniejsze dzieła Friedricha Engelsa
Kluczowe publikacje
- „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (1845): Monumentalna praca oparta na bezpośrednich obserwacjach i badaniach w Manchesterze, dokumentująca tragiczne warunki życia proletariatu przemysłowego.
- „Manifest Komunistyczny” (1848): Fundamentalny tekst napisany wspólnie z Karolem Marksem, definiujący cele i program ruchu komunistycznego i stanowiący jedno z najważniejszych dzieł politycznych w historii.
- „Anti-Dühring” (1878): Kompleksowy wykład światopoglądu marksistowskiego, stanowiący polemikę z teoriami Eugena Dühringa i systematyzujący zasady socjalizmu naukowego.
- „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa” (1884): Analiza rozwoju struktur społecznych oparta na danych antropologicznych, uzasadniająca tezę o historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa.
„Położenie klasy robotniczej w Anglii”
W 1845 roku Friedrich Engels opublikował swoje przełomowe dzieło „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (ang. „The Condition of the Working Class in England”). Ta praca, będąca owocem jego osobistych obserwacji i szczegółowych badań w Manchesterze, stanowiła jedno z pierwszych dogłębnych opracowań problematyki społecznej z perspektywy teorii walki klasowej. Dokumentowała ona tragiczne warunki życia proletariatu w okresie rewolucji przemysłowej.
„Manifest Komunistyczny”
Wspólnie z Karolem Marksem Friedrich Engels stworzył w 1848 roku „Manifest Komunistyczny” (ang. „The Communist Manifesto”). Ten tekst stał się jednym z najbardziej wpływowych dokumentów politycznych wszech czasów, precyzyjnie definiując cele i program rodzącego się ruchu komunistycznego. W pracy tej przedstawiono analizę historii jako historii walki klasowej i wezwano proletariat do rewolucji. W tym samym roku Marks i Engels opublikowali również „Neue Rheinische Zeitung”.
„Anti-Dühring”
Dzieło „Anti-Dühring”, opublikowane przez Friedricha Engelsa w 1878 roku, stanowiło kompleksową polemikę z teoriami Eugena Dühringa, a jednocześnie służyło jako systematyczny wykład światopoglądu marksistowskiego. W tej pracy Engels rozwinął koncepcję materializmu dialektycznego, przenosząc zasady dialektyki na grunt nauk przyrodniczych. Celem było stworzenie spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii i społeczeństwa, co uczyniło „Anti-Dühring” jednym z najbardziej wpływowych wykładów teorii marksizmu.
„Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”
W 1884 roku Friedrich Engels wydał pracę „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa” (ang. „The Origin of the Family, Private Property and the State”). Korzystając z badań antropologicznych, analizował w niej rozwój struktur społecznych, uzasadniając tezę o historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa. Argumentował za ich ewolucyjnym charakterem i przewidywał ich przyszłą likwidację w społeczeństwie komunistycznym, co stanowiło kluczowe uzupełnienie teorii marksizmu o perspektywę antropologiczną i historyczną.
Osiągnięcia i dziedzictwo Friedricha Engelsa
Edycja dzieł Karola Marksa
Po śmierci Karola Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels podjął się monumentalnego zadania edycji jego dzieł. Przygotował do druku drugi (wydany w 1885 roku) i trzeci (wydany w 1894 roku) tom „Kapitału”, opierając się na nieuporządkowanych notatkach i rękopisach przyjaciela. Dzięki jego wysiłkom te fundamentalne dzieła marksizmu stały się dostępne dla szerokiego grona czytelników, umacniając pozycję teorii marksistowskiej.
Warto wiedzieć: Po śmierci Marksa, Engels był odpowiedzialny za edycję i publikację drugiego i trzeciego tomu „Kapitału”, co było kluczowe dla rozpowszechnienia dzieła przyjaciela.
Rola w ruchu socjalistycznym
Po śmierci Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle) w ruchu socjalistycznym. Stał się głównym autorytetem i doradcą dla liderów partii robotniczych w całej Europie. Przedstawiciele I i II Międzynarodówki regularnie odwiedzali go w Londynie, by zasięgnąć rady w sprawach politycznych i teoretycznych. Jego status jako „Wielkiego Lamy” z Regent’s Park Road podkreślał jego rolę jako mędrca i mentora dla ruchu socjalistycznego.
Koncepcja materializmu dialektycznego
Jednym z kluczowych wkładów Friedricha Engelsa do filozofii było rozwinięcie koncepcji materializmu dialektycznego. Przenosząc zasady dialektyki na grunt nauk przyrodniczych, dążył do stworzenia spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii i społeczeństwa. W tej koncepcji widział podstawy do naukowego uzasadnienia teorii rewolucji i budowy społeczeństwa komunistycznego. Jego praca „Anti-Dühring” stanowiła rozwinięty wykład tej teorii.
Ciekawostki i kontrowersje związane z Friedrichem Engelsem
Działalność wywrotowa i ucieczki
Friedrich Engels aktywnie uczestniczył w walkach podczas Wiosny Ludów w 1849 roku, służąc jako adiutant Augusta Willicha w powstaniu w Badenii i Palatynacie. Jego działalność rewolucyjna i wywrotowa zmusiła go do ucieczki z Prus i Francji. Ostatecznie osiedlił się na stałe w Anglii, która stała się bezpieczną przystanią dla wielu ówczesnych działaczy politycznych i pozwoliła mu kontynuować pracę intelektualną i organizacyjną. Jego aktywność polityczna często skupiała się na dążeniu do wprowadzenia powszechnego prawa wyborczego.
Styl życia i postrzeganie
Mimo swoich radykalnych poglądów i zaangażowania w ruch robotniczy, Friedrich Engels po przejściu na emeryturę w 1870 roku prowadził styl życia typowy dla wyższej klasy średniej. Umożliwiło mu to utrzymanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego. W późniejszych latach życia nazywany był „Wielkim Lamą” z Regent’s Park Road, co odnosiło się do jego statusu mędrca i mentora, do którego przybywali socjaliści z różnych krajów, by zasięgnąć rady. Chciał uniknąć konfliktu z rodziną i cenzury, przez co często łączył pisanie z działalnością kupiecką.
Podsumowując, Friedrich Engels, poprzez swoje zaangażowanie w ruch socjalistyczny i bliską współpracę z Karolem Marksem, pokazał, jak ważne jest nie tylko teoretyczne zrozumienie świata, ale i aktywne działanie na rzecz jego zmiany. Jego dokonania intelektualne i polityczne ukształtowały kluczowe idee ruchu socjalistycznego i pozostają przedmiotem analizy historycznej i filozoficznej.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Z czego zasłynął Fryderyk Engels?
Fryderyk Engels zasłynął przede wszystkim jako filozof, ekonomista i współzałożyciel komunizmu wraz z Karlem Marksem. Jest autorem prac takich jak „Położenie klasy robotniczej w Anglii” oraz współautorem „Manifestu Komunistycznego”.
Czy Engels utrzymywał Marksa?
Tak, Engels często finansowo wspierał Marksa, co pozwalało mu na poświęcenie się pracy naukowej i pisarskiej. To wsparcie było kluczowe dla rozwoju teorii marksistowskich.
Jakiej narodowości byli Marks i Engels?
Zarówno Karol Marks, jak i Fryderyk Engels byli narodowości niemieckiej. Pochodzili z rodzin o mieszczańskich korzeniach.
Czy Karl Marx i Friedrich Engels byli kochankami?
Nie ma dowodów historycznych, które potwierdzałyby, że Karol Marks i Fryderyk Engels byli kochankami. Ich relacja była głęboką przyjaźnią i partnerstwem intelektualnym.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels
