Amundsen: Roald Amundsen, wódka i podbój bieguna południowego.

13

Roald Amundsen (urodzony 16 lipca 1872 r.) to norweski polarnik i odkrywca, który na stałe zapisał się w historii jako pierwszy człowiek, który dotarł do Bieguna Południowego. W styczniu 2026 roku minie 153 lata i pół roku od jego narodzin. Jego życie, choć zakończone tragicznym zaginięciem w czerwcu 1928 roku w wieku 55 lat, było pasmem niezwykłych osiągnięć eksploracyjnych, w tym zdobycia obu biegunów Ziemi. Amundsen, syn kapitana statku, porzucił studia medyczne na rzecz morskich przygód, które doprowadziły go do przełomowych odkryć w Arktyce i Antarktyce.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 55 lat (w momencie zaginięcia)
• Żona/Mąż: Brak danych
• Dzieci: Brak danych
• Zawód: Odkrywca polarny, polarnik
• Główne osiągnięcie: Zdobycie Bieguna Południowego (1911) i pierwszego potwierdzonego przelotu nad Biegunem Północnym (1926)

Podstawowe informacje o Roaldzie Amundsenie

Dane biograficzne

Roald Engelbregt Gravning Amundsen urodził się 16 lipca 1872 roku w Borge, w norweskim regionie Østfold. Pochodził z rodziny o silnych tradycjach morskich, co od najmłodszych lat kształtowało jego zainteresowania żeglugą i podróżami. W styczniu 2026 roku minie 153 lata i pół roku od jego narodzin. Jego życie było ściśle związane z morzem i ekstremalnymi wyzwaniami.

Pochodzenie i rodzina

Rodzina Amundsena była od pokoleń zaangażowana w żeglugę. Wychowywał się w środowisku, które sprzyjało rozwojowi jego pasji do odkryć. Choć nie ma informacji o jego żonie czy dzieciach, kluczową rolę w jego wczesnym życiu odegrała matka, Hanna Sahlqvist. Spełniając jej wolę, rozpoczął studia medyczne, które porzucił po jej śmierci, aby w pełni poświęcić się karierze eksploratora.

Wiek i okoliczności zgonu

Roald Amundsen zaginął w czerwcu 1928 roku, w wieku 55 lat. Jego zaginięcie nastąpiło podczas misji ratunkowej na Morzu Barentsa. Do dnia dzisiejszego jego losy po tej wyprawie pozostają niejasne, a jego ciało nigdy nie zostało odnalezione. W styczniu 2026 roku minęłoby 153 lata i pół roku od jego narodzin, co podkreśla jego znaczenie w kontekście historycznym.

Życie prywatne i inspiracje

Relacja z matką i decyzje edukacyjne

Decydujący wpływ na wczesne wybory życiowe Roalda Amundsena miała jego matka, Hanna Sahlqvist. Pragnąc zapewnić mu stabilną przyszłość, namówiła go do studiów medycznych. Amundsen spełnił tę obietnicę, jednak dopiero po śmierci matki w wieku 21 lat poczuł się na siłach, by porzucić medycynę i oddać się swojej prawdziwej pasji – eksploracji.

Dziecięce fascynacje i ich wpływ

Już w wieku 15 lat, Roald Amundsen był zafascynowany relacjami z lądowych wypraw arktycznych Sir Johna Franklina. Te opowieści o surowym pięknie i wyzwaniach Północy ukształtowały jego marzenia i ambicje, kierując jego życie na ścieżkę wielkich podróży i odkryć.

Znajomości z sąsiedztwa

Dorastając w dzielnicy Uranienborg, Amundsen nawiązał kontakty z ludźmi, którzy mieli wpływ na rozwój badań polarnych. Okazjonalnie bawił się z Carstenem Borchgrevinkiem, przyszłym odkrywcą Antarktydy. Bliskość środowiska pełnego pasji do eksploracji z pewnością podsycana jego własne aspiracje.

Kariera i kluczowe ekspedycje

Debiut w Antarktyce: Belgijska Wyprawa Antarktyczna (1897–1899)

W wieku 25 lat Roald Amundsen dołączył jako pierwszy oficer do Belgijskiej Wyprawy Antarktycznej pod dowództwem Adriena de Gerlache. Wyprawa ta, odbywająca się na statku „Belgica”, była pierwszą w historii ekspedycją zimującą w Antarktyce. Statek uwięziony w lodzie, zmusił załogę do przetrwania ekstremalnych warunków, dostarczając Amundsenowi bezcennych doświadczeń.

Przełomowe odkrycie: Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (1903–1906)

Jednym z pierwszych wielkich sukcesów Amundsena było udowodnienie możliwości pokonania Przejścia Północno-Zachodniego. Dowodząc niewielkim kutrem rybackim „Gjøa” z sześcioosobową załogą, zastosował innowacyjne techniki nawigacji, płynąc blisko wybrzeża w płytkich wodach. Jego wytrwałość i pomysłowość zaowocowały przełomowym odkryciem.

Historyczne zdobycie Bieguna Południowego (1911)

Najważniejszym osiągnięciem Roalda Amundsena jest zdobycie Bieguna Południowego. 14 grudnia 1911 roku, wraz z czterema towarzyszami – Bjaalandem, Hanssenem, Hasellem i Wistingiem – dotarł do celu, wyprzedzając o ponad miesiąc wyprawę Roberta F. Scotta. Był to triumf norweskiego badacza i jego zespołu.

Wyprawa statkiem „Maud” i zmiana strategii (1918)

Po sukcesie na biegunie południowym, Amundsen kontynuował eksploracje, wyruszając w 1918 roku na wyprawę statkiem „Maud” w celu dotarcia do bieguna północnego poprzez Przejście Północno-Wschodnie. Choć ta wyprawa nie zakończyła się pierwotnym sukcesem, skłoniła go do rozważenia nowych, innowacyjnych metod eksploracji, w tym wypraw lotniczych.

Pierwszeństwo na biegunie północnym: Lot sterowcem „Norge” (1926)

12 maja 1926 roku Roald Amundsen dokonał kolejnego historycznego wyczynu, jako pierwszy człowiek dowodzący sterowcem „Norge”, przelatując nad biegunem północnym. Wraz z 15 innymi osobami, wystartował ze Spitsbergenu i wylądował na Alasce. To osiągnięcie uczyniło go jedynym badaczem, którego obecność na obu biegunach Ziemi została jednoznacznie potwierdzona.

Osiągnięcia, nagrody i uznanie

Królewskie i międzynarodowe odznaczenia

Sukcesy Roalda Amundsena spotkały się z szerokim uznaniem. W 1906 roku został uhonorowany Orderem Świętego Olafa, najwyższym odznaczeniem Norwegii. Rok później otrzymał austriacki Order Franciszka Józefa, co świadczyło o międzynarodowym prestiżu jego dokonań.

Prestiżowe medale naukowe i honorowe

Amundsen był laureatem wielu prestiżowych medali naukowych, w tym Medalu Hubbarda (1907) od National Geographic Society, Medalu Charlesa P. Daly’ego (1912) od Francuskiego Towarzystwa Geograficznego oraz Medalu Vega (1913). W 1928 roku został pośmiertnie odznaczony Złotym Medalem Kongresu USA, najwyższym cywilnym wyróżnieniem w Stanach Zjednoczonych.

Kluczowe osiągnięcia Roalda Amundsena

Warto wiedzieć: Roald Amundsen jest jedynym człowiekiem w historii, który zdobył oba bieguny Ziemi.

Najważniejsze wyprawy

• Belgijska Wyprawa Antarktyczna (1897–1899) – pierwsza wyprawa zimująca w Antarktyce.
• Pokonanie Przejścia Północno-Zachodniego (1903–1906) – udowodnienie możliwości pokonania tej drogi wodnej.
• Zdobycie Bieguna Południowego (1911) – lider pierwszej ekspedycji, która dotarła do bieguna południowego.
• Lot nad Biegunem Północnym (1926) – pierwszy w pełni zweryfikowany przelot nad biegunem północnym.

Umiejętności, nauka i strategie przetrwania

Nauka od rdzennych mieszkańców Arktyki (Inuitów)

Kluczem do sukcesu Amundsena w trudnych warunkach polarnych była jego zdolność do uczenia się od rdzennych mieszkańców Arktyki. Od Inuitów z plemienia Netsilik nauczył się efektywnego wykorzystania psów zaprzęgowych i noszenia odzieży ze skór zwierzęcych, co okazało się nieocenione podczas wyprawy na biegun południowy.

Mistrzostwo w narciarstwie i logistyce wypraw

Sukces wyprawy na biegun południowy w 1911 roku zawdzięczał doskonałemu przygotowaniu logistycznemu i mistrzostwu w wykorzystaniu nart oraz psów zaprzęgowych. Amundsen rozumiał znaczenie planowania i adaptacji w ekstremalnych warunkach.

Znaczenie psów zaprzęgowych w ekspedycjach

Psy zaprzęgowe odgrywały fundamentalną rolę w ekspedycjach Amundsena. Były nie tylko środkiem transportu, ale w sytuacjach kryzysowych stanowiły również źródło pożywienia, co było kluczowe dla przetrwania.

Wyzwania zdrowotne podczas ekspedycji

Walka ze szkorbutem na statku „Belgica”

Podczas zimowania na statku „Belgica” w Antarktyce, załoga zmagała się ze szkorbutem. Dzięki dostarczanemu przez Fredericka Cooka świeżemu mięsu, udało się uniknąć najgorszego, co podkreśliło znaczenie odpowiedniego odżywiania w ekstremalnych warunkach.

Kontrowersje i trudne momenty

Zmiana celu wyprawy na Biegun Południowy (1909)

Jednym z kontrowersyjnych momentów było potajemne zmienienie celu wyprawy z bieguna północnego na południowy w 1909 roku. Decyzja ta wywołała niezadowolenie Roberta F. Scotta i norweskich darczyńców, którzy poczuli się wprowadzeni w błąd.

Konflikty w zespole podczas wyprawy na Biegun Południowy

Ekstremalne warunki i presja rywalizacji doprowadziły do napięć w zespole Amundsena. Podczas pierwszej, nieudanej próby wyruszenia na biegun we wrześniu 1911 roku, doszło do kłótni, co skutkowało odsunięciem Hjalmara Johansena od głównej grupy.

Ciekawostki i losy związane z Amundsenem

Telegraficzny komunikat do Roberta Scotta

Rywalizacja z Robertem F. Scottem o Biegun Południowy jest jednym z najbardziej znanych epizodów. Amundsen wysłał do Scotta lakoniczny telegram informujący o wyprawie do Antarktyki, oficjalnie rozpoczynając tym samym wyścig o biegun.

Losy statku „Gjøa”

Statek „Gjøa”, na którym Amundsen pokonał Przejście Północno-Zachodnie, obecnie znajduje się w Muzeum Fram w Oslo. Jest cennym świadectwem odwagi i inżynierii morskiej.

Zaginięcie podczas misji ratunkowej

Tragiczny finał życia Roalda Amundsena nastąpił 18 czerwca 1928 roku, gdy zaginął podczas misji ratunkowej dla załogi włoskiego sterowca „Italia”. Mimo poszukiwań, jego ciała nigdy nie odnaleziono, pozostawiając tajemnicę jego śmierci nierozwiązaną.

Nagrody i wyróżnienia Roalda Amundsena

Roald Amundsen był postacią niezwykle cenioną za swoje osiągnięcia, co potwierdza lista zdobytych przez niego nagród i wyróżnień.

Królewskie odznaczenia

• Order Świętego Olafa (1906)
• Austriacki Order Franciszka Józefa (1907)

Medale naukowe i prestiżowe

• Medal Hubbarda (1907)
• Medal Charlesa P. Daly’ego (1912)
• Medal Vega (1913)
• Złoty Medal Kongresu USA (pośmiertnie lub tuż przed zaginięciem, 1928)

Tabela kluczowych osiągnięć

Poniższa tabela przedstawia chronologiczne zestawienie najważniejszych osiągnięć Roalda Amundsena.

Kontekst historyczny

Rok 1911, w którym Roald Amundsen zdobył Biegun Południowy, był okresem intensywnych badań polarnych i wielkich wyzwań geograficznych na całym świecie.

Roald Amundsen, dzięki swojej determinacji i innowacyjnemu podejściu do eksploracji, zapisał się w historii jako pierwszy człowiek, który zdobył oba bieguny Ziemi. Jego życie jest inspiracją, pokazującą, jak ważna jest odwaga w podążaniu za pasją, nawet w obliczu największych wyzwań i niebezpieczeństw.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Roald_Amundsen